किसान क्रेडिट कार्ड (KCC) : कमी व्याजात शेती व शेतीपूरक कर्ज
भारतीय शेती व्यवस्थेत शेतकऱ्यांना वेळेवर भांडवल उपलब्ध होणे ही मोठी गरज आहे. हीच गरज ओळखून भारत सरकारने किसान क्रेडिट कार्ड (KCC) योजना सुरू केली. या योजनेमुळे शेतकऱ्यांना शेती व शेतीपूरक कामांसाठी सोप्या प्रक्रियेत, कमी व्याजदरात आणि वेळेवर कर्ज मिळते.
सरकारकडून २% व्याज अनुदान आणि ३% तत्काळ परतफेड प्रोत्साहन दिले जाते. त्यामुळे पात्र शेतकऱ्यांना पीक कर्ज फक्त ४% वार्षिक व्याजदराने उपलब्ध होते.
किसान क्रेडिट कार्ड योजनेचा उद्देश
KCC योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांना एकाच ठिकाणी (Single Window System) बँकिंग कर्ज सुविधा उपलब्ध करून देणे हा आहे.
या योजनेअंतर्गत कर्ज कोणासाठी मिळते?
पिकांच्या लागवडीसाठी अल्पमुदतीचे कर्ज
काढणीनंतरचे खर्च
शेतमाल विक्रीसाठी आगाऊ कर्ज
शेतकरी कुटुंबाच्या घरगुती गरजा
शेती अवजारे, यंत्रे व मालमत्तेची देखभाल
शेती व शेतीपूरक व्यवसायासाठी गुंतवणूक कर्ज
किसान क्रेडिट कार्ड योजनेचा विकास
सुरुवातीला ही योजना फक्त पीक कर्जापुरती मर्यादित होती
२००४ साली पशुपालन, दुग्ध व्यवसाय व इतर शेतीपूरक उपक्रमांसाठी विस्तार
२०१२ मध्ये श्री. टी. एम. भसीन यांच्या अध्यक्षतेखाली योजनेचा आढावा
इलेक्ट्रॉनिक व डिजिटल KCC कार्डची सुविधा सुरूबँकांना स्थानिक गरजेनुसार अंमलबजावणीचे स्वातंत्र्य.
किसान क्रेडिट कार्डचे प्रकार:
PIN असलेले मॅग्नेटिक स्ट्राईप कार्ड
आधार आधारित बायोमेट्रिक KCC कार्ड
EMV व RuPay चिप कार्ड
स्मार्ट कार्ड व बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण कार्ड
या कार्डद्वारे शेतकरी ATM, Micro ATM, खत-बियाणे दुकाने, मंडई, खरेदी केंद्रे येथे थेट व्यवहार करू शकतात.
कर्ज मर्यादा कशी ठरवली जाते?
पहिल्या वर्षासाठी अल्पमुदतीचे कर्ज
जिल्हास्तरीय समितीने ठरवलेला पीक खर्च × लागवडीचे क्षेत्र
काढणीनंतरचे व घरगुती खर्च : १०%
शेती साधनांच्या दुरुस्ती व देखभालीसाठी : २०%
पीक विमा व अपघात विमा
पुढील वर्षांसाठी:-
दरवर्षी १०% खर्चवाढ (५ वर्षांपर्यंत)
मुदत कर्ज (Term Loan) समाविष्ट
कमाल अनुमत मर्यादा (MPL)
५व्या वर्षातील अल्पमुदतीचे कर्ज + दीर्घकालीन गुंतवणूक कर्ज
= KCC अंतिम कर्ज मर्यादा
पात्रता (Eligibility)
किसान क्रेडिट कार्डसाठी कोण पात्र आहेत?
स्वतः शेती करणारे मालक शेतकरी
संयुक्त कर्जदार शेतकरी
भाडेकरू, तोंडी भाडेपट्टा धारक, वाटेकरी शेतकरी
स्वयं-सहायता गट (SHG)
संयुक्त दायित्व गट (JLG)
किसान क्रेडिट कार्डसाठी आवश्यक कागदपत्रे
KCC अर्ज फॉर्म
२ पासपोर्ट साईज फोटो
ओळखपत्र (आधार / मतदार कार्ड / ड्रायव्हिंग लायसन्स / पासपोर्ट)
पत्त्याचा पुरावा
जमीनधारणा पुरावा (७/१२, ८अ इ.)
पीक पद्धतीचा तपशील व क्षेत्रफळ
₹1.60 लाख / ₹3.00 लाखांपेक्षा जास्त कर्जासाठी तारण कागदपत्रे
बँकेने मागितलेली इतर कागदपत्रे
किसान क्रेडिट कार्डसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा कराल?
- संबंधित बँकेच्या अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या
- “Kisan Credit Card” पर्याय निवडा
3. “Apply” वर क्लिक करा
4. अर्ज फॉर्म अचूक भरा
5. Submit केल्यानंतर अर्ज संदर्भ क्रमांक मिळेल
पात्र असल्यास बँक ३–४ कार्यदिवसांत संपर्क साधेल
निष्कर्ष
किसान क्रेडिट कार्ड योजना ही शेतकऱ्यांसाठी कमी व्याजदर, लवचिक कर्ज मर्यादा आणि डिजिटल सुविधा देणारी एक अत्यंत उपयुक्त योजना आहे. शेती व शेतीपूरक व्यवसायासाठी आर्थिक स्थैर्य मिळवण्यासाठी प्रत्येक पात्र शेतकऱ्याने या योजनेचा लाभ घ्यावा.